Jump to Comments

Trouw, 19 september

Is dit muziek?; kunst

Armand Serpenti

Op het Eurovision Noise Contest in Tilburg is geen zoetsappig la la la te horen. Dansschoenen thuislaten, oordoppen mee.

Wie zich dezer dagen in Tilburg ophoudt, kan niet anders dan zich buiten de mainstream begeven. Van de bekende zalen tot in de straten, van fabriekshallen en kraakpanden tot in de burgemeesterskamer, de hele stad is het podium voor meer dan 275 artiesten die hun opwachting maken bij ZXZW, het jaarlijkse festival voor independent culture.

Dat festival biedt eigenzinnige, grensverleggende en meest avant-gardistische presentaties uit de wereld van de beeldende kunst, performance, dans, theater, film en vooral de muziek. En die kan bizarre vormen aannemen, zoals bij de freejazzpioniers van het Sun Ra Arkestra en de legendarische postpunkband Wire, maar de apotheose van over the top-muziek is zaterdag bij de Eurovision Noise Contest.

De letterlijke vertaling van noise is ruis, een amalgaam van geluiden, een ondoordringbare wereld van vormloze schimmigheid. Maar noise kun je ook vertalen als kabaal, en dat is waarop het accent ligt tijdens de Eurovision Noise Contest, een ludieke persiflage op de weeïge songfestivalcultuur van vals sentiment, confronterend, shockerend, intimiderend en altijd de grenzen opzoekend van het begrip muziek.

Is dit muziek? Kunnen we hier naar luisteren? Of moeten we het ondergaan?

“Voor mij gaat het om gewaarwording”, zegt Wouter Jaspers, organisator van de competitie en geluidskunstenaar. Onder het pseudoniem Franz Fjödor bracht hij onlangs zijn debuut-cd ‘Exhibition’ uit. Hier liggen veldopnames die hij over de hele wereld maakte aan de basis van donkere klanklandschappen, waarin situaties weerklinken die indruk op hem maakten. “Ik hoop dat ze net als bij mij ook bij de luisteraar associaties oproepen met primaire emoties zoals angst, geluk of woede, indrukken die appelleren aan een oergevoel.”

Jaspers, die overigens zelf niet optreedt tijdens de competitie, kent de Europese noise scene als zijn broekzak. Hij is vrijwel continu op pad en treedt overal op. “Het is een klein wereldje, overal kom je elkaar tegen. Iedereen heeft zijn eigen insteek in de experimentele geluidskunst. Voor de competitie heb ik vertegenwoordigers uit vijftien Europese landen uitgenodigd. Daarbij zocht ik vooral naar acts die radicaal een flinke bak herrie de zaal in smijten, compleet met theatrale provocatie en fysieke intimidatie, artiesten van wie ik weet dat ze een onvergetelijke performance kunnen neerzetten, want het is tenslotte een Eurovision-gebeuren.”

“Uit de inzendingen kiest een driemansjury de winnaar op basis van muziek, performance en mode. Het blijft natuurlijk appelen met peren vergelijken en alleen al daarom is het geen serieuze wedstrijd. Het is vooral leuk om een staalkaart te brengen van wat er zich in de Europese scene afspeelt.”

“Zowel de artiesten als het publiek in de noise scene vormen een gemêleerd gezelschap van 15-jarigen tot 65-plussers dat van extreme muziek houdt. Aan hun uiterlijk is weliswaar een non-conformistische houding af te lezen, maar dwingende kledingcodes zoals voor gothics of punks, bestaan in de noisewereld niet. Opvallend is dat vrijwel iedereen een baard draagt. Het is dan ook een echt mannenwereldje. Waarom er zo weinig vrouwelijke noise-artiesten zijn is mij vooralsnog niet duidelijk. Misschien omdat vrouwen wat minder aan extremiteiten hangen?”

De haast onneembare vesting van overdadige geluidsexperimenten die we tijdens de competitie ondergaan, is behalve een extreme traktatie voor de oren ook een macaber schouwspel voor het oog. “Zo zien we artiesten optreden met monsterlijke maskers waar de ogen uitbungelen, vreemde sjamanistische dansen uitvoeren, zoals Eugene Spaan Stamrot”, vertelt Jaspers. “Ook kunnen we losgaan op de keiharde meligheid van Panmasonic uit Wit-Rusland, die cd’s draaien met Nederlandse sketches, vol flauwe poep- en piesgrappen en die tegelijk met een batterij aan effectpedalen als een gek tekeergaan. Hun frontman is de illustere Phil Monopolka, die ik eens zijn arm heb zien opensnijden in een act waarbij het bloed tot aan het plafond spoot.”

Een avondje lekker dansen zit er niet in. “Of de mensen staan stil en blijven bij zichzelf, of ze gaan helemaal uit hun plaat en storten zich vechtend in de moshpit, zoals bij black metal-concerten.

Het kan er heftig aan toe gaan. Zoals bij Diskoster, die uitkomt voor België. Ik heb een keer bij hem in zijn huiskamer in Tienen gespeeld, die werd volledig aan gort geslagen. Diskoster komt naar Tilburg met keiharde gitaarmuziek en brengt iemand mee die ik wel eens met een zaag op een gitaar heb zien spelen.”

“Uit Rusland komt Seven Armed Ooorgh. Dat zijn pas echt wilde gasten. Er zal zeker bloed vloeien. Ik heb ze eens live een arm uit de kom zien draaien. En vergeet zeker ook niet langs te gaan bij het optreden van Kylie Minoise (die speelt niet tijdens de competitie, maar in het hoofdfestival). Die gaat gewoon keihard staan schreeuwen, maar dan ook echt keihard, als een drilsergeant, op twee centimeter afstand van mensen hun oren.”

Is Jaspers niet bang dat dit allemaal negatieve emoties oproept? Dat de hele boel kort en klein wordt geslagen en mensen met ambulances naar het ziekenhuis moeten met gebroken ledematen en gesprongen trommelvliezen? “Neuh– het zijn echt allemaal heel aardige mensen”, verzekert Jaspers ons. “Zodra de muziek stopt, stoppen zij ook”, stelt hij met een vette glimlach. “De scene is helemaal niet agressief, maar de muziek kan het wel losmaken. Het festival is bovendien in een grote fabriekshal waar helemaal niets aan kapot kan.”

Uiteindelijk mag de winnaar een cd-r uitbrengen op het ZXZW-label en gaat hij naar huis met een bokaal van verchroomd ijzer die pijn doet aan je ogen van lelijkheid. De perfecte onderscheiding, volgens Jaspers. “Want laten we wel wezen: muziek moet helemaal niet mooi zijn”.